Cafeïne bij kinderen: onderzoekers vinden veranderingen in de hersenen
Zelfs kleine hoeveelheden cafeïne per week hangen bij kinderen samen met slaapgebrek en afwijkingen in de hersenen. Onderzoekers vermoeden dat dit een mogelijke risicofactor is voor latere gedragsproblemen. Waarom er desondanks geen reden tot paniek is.
Een slokje cola of frisdrank hier, een glas ijsthee daar – terwijl er een enorme ophef zou ontstaan als ouders hun kinderen 's ochtends een kop koffie zouden serveren, sluipt cafeïne via suikerhoudende dranken bijna ongemerkt het dagelijks leven van (kinderen) binnen. Een beetje cafeïne kan toch geen kwaad, het is tenslotte geen dubbele espresso. Alleen is een kinderbrein geen verkleinde versie van een volwassen brein en reageert het aanzienlijk gevoeliger op deze psychoactieve stof.
Een onderzoeksteam van het King's College London toont nu aan de hand van uitgebreide Amerikaanse langetermijngegevens aan dat zelfs kleine hoeveelheden cafeïne samenhangen met meetbare verschillen in de hersenontwikkeling van negen- tot elfjarigen.
Opvallende patronen bij bijna 10.000 kinderen
Voor het onderzoek gebruikte het team rond Jiayi Zheng en dr. Divyangana Rakesh van het King's College London de gegevens van 9632 kinderen uit de zogenaamde ABCD-studie (Adolescent Brain Cognitive Development) – het grootste Amerikaanse langetermijnonderzoek naar de hersenontwikkeling tijdens de adolescentie. Naast zelfgerapporteerde gegevens over de wekelijkse consumptie van frisdranken, thee of koffie, analyseerden de onderzoekers hogeresolutie-MRI-scans van de hersenen en informatie van ouders over de slaapduur van hun kinderen.
Het resultaat: kinderen die meer cafeïne dronken, vertoonden een over het algemeen kleiner oppervlak van de hersenschors (corticaal oppervlak). Het effect was zichtbaar in 22 regio's verspreid over alle vier de hersenkwabben – precies daar waar impulsbeheersing, aandacht en emoties worden verwerkt.
Eén portie per week is al genoeg
Wat daarbij vooral verrassend is, is de kleine hoeveelheid. De afwijkingen in de hersenen waren al meetbaar vanaf één cafeïnehoudend drankje per week. Senior auteur dr. Rakesh ziet dit als een duidelijke aanwijzing dat we de rol van cafeïne in het dagelijks leven van jongeren aanzienlijk onderschatten:
«Cafeïne is zo'n normaal onderdeel van ons dagelijks leven dat men gemakkelijk vergeet dat ook jonge mensen het consumeren. Studies tonen aan dat twee derde van de jongeren minstens één keer per week cafeïne binnenkrijgt. Hoewel het een psychoactieve stof is, is het volledig ongereguleerd.»
Waarom de hersenen nachtrust nodig hebben
Biologisch gezien is de oorzaak snel gevonden. Cafeïne bezet in de hersenen namelijk precies die receptoren waar normaal gesproken de neurotransmitter adenosine aan koppelt om vermoeidheid te signaleren. Het lichaam merkt simpelweg niet hoe uitgeput het is en dat het eigenlijk zou moeten slapen. Bij de onderzochte kinderen leidde dit in de praktijk ook tot kortere slaaptijden.
Slaapgebrek is riskant voor opgroeiende hersenen. 's Nachts sorteren de hersenen synapsen, breken ze ongebruikte verbindingen af en versterken ze zenuwbanen. Als dit herstel ontbreekt, stagneren de verbouwingsprocessen. Het onderzoeksteam liet het daarom niet bij de MRI-scan, maar vroeg de kinderen een half jaar en anderhalf jaar later opnieuw naar hun welzijn. Daarbij kwam een terugkerend patroon naar voren: kortere slaaptijden en kleinere hersenoppervlakken waren gekoppeld aan meer angsten, depressieve gevoelens en impulsiviteit op latere termijn.
Cafeïne of simpelweg te veel suiker?
Dat klinkt allemaal behoorlijk dramatisch, maar zoals zo vaak in de wetenschap moeten we een duidelijk onderscheid maken tussen causaliteit en correlatie. De onderzoekers hebben niet aangetoond dat cafeïne direct psychische problemen veroorzaakt, maar slechts een statistisch verband vastgesteld tussen de consumptie en deze gevolgen.
Daar komt bij dat de onderzochte kinderen hun cafeïne bijna uitsluitend binnenkregen via gezoete frisdranken zoals cola. Daarmee is automatisch een tweede verdachte in het spel: suiker. Grote hoeveelheden suiker kunnen via ontstekingsprocessen en stofwisselingsreacties de neurale netwerken eveneens beïnvloeden. Of in de hersenen daadwerkelijk het cafeïnemolecuul merkbaar was of simpelweg de bijwerkingen van te veel frisdrank, valt in een observationele studie niet zuiver te scheiden. Eerste auteur Zheng plaatst het resultaat daarom voorzichtig in perspectief:
«Frisdranken bevatten veel suiker en gaan vaak hand in hand met minder gezonde levensstijlen en risicovoller gedrag. We kunnen de rol van cafeïne daarom nog niet loskoppelen van alles wat er verder nog bij komt kijken.»
Mogelijk slapen kinderen die veel cola drinken dus slechter omdat ze 's avonds langer voor schermen zitten of in het algemeen ongezonder eten. De studie levert geen reden tot paniek. Het is echter wel een solide herinnering dat cafeïne bij kinderen geen onschuldige dorstlesser is.
Wetenschapsredacteur en bioloog. Ik hou van dieren en ben gefascineerd door planten, hun mogelijkheden en alles wat je ermee kunt doen. Daarom is mijn favoriete plek altijd buiten - ergens in de natuur, het liefst in mijn wilde tuin.
Van de nieuwe iPhone tot de wederopstanding van de mode uit de jaren 80. De redactie categoriseert.
Alles tonen