Influencers, dark patterns, abonnementsvallen: dit is de Digital Fairness Act van de EU
Abonnementen met een paar klikken opzeggen, geen nep-schaarste, verbod op lootboxen voor kinderen: met de Digital Fairness Act wil de EU online winkelen eerlijker maken. Dit heeft ook gevolgen voor Zwitserland.
Half november heeft de Europese Commissie haar voorstel voor de Digital Fairness Act (DFA) gepresenteerd aan het Europees Parlement. Simpel gezegd heeft de DFA als doel je bij online winkelen net zo goed te beschermen als wanneer je in de supermarkt boodschappen doet. En dan niet alleen tegen fraude of misleidende reclame, maar ook tegen het onnodig uitgeven van geld. Volgens de Commissie kunnen gebruikers door de nieuwe regeling EU-breed tot 13,7 miljard euro per jaar besparen.
Naast de DFA zijn er nog twee andere voorstellen: de zogenaamde CPC-verordening moet worden herzien, zodat de Commissie inbreuken op de DFA zelf kan onderzoeken en beboeten. Bovendien wil de Commissie de consumentenrechten herzien en moderniseren.
Wat doet de Digital Fairness Act precies?
De DFA heeft betrekking op zaken die je online op een dwaalspoor kunnen brengen of onzeker kunnen maken. Abonnementenvallen, ondoorzichtige prijzen, verslavende ontwerpen of functies, en verborgen reclame. De verordening moet de huidige EU-richtlijn voor oneerlijke handelspraktijken vervangen. Hoewel de kernregels behouden blijven, worden ze aangevuld met nieuwe voorschriften.
Abonnementen: één maand opzegtermijn, geen verborgen knop
Het opzeggen van abonnementen op internet mag niet ingewikkelder zijn dan het afsluiten ervan. Een paar klikken moeten voldoende zijn en aanbieders moeten de opzegfunctie goed zichtbaar en duidelijk gelabeld aanbieden. Als je hebt opgezegd, moeten ze je een bevestiging sturen. Deze moet zakelijk zijn. Zaken als «Jammer dat je ons verlaat» en dergelijke verbiedt de DFA.
Bron: how2shout.com
Ook voor gratis abonnementen gelden nieuwe regels: een gratis proefabonnement mag de aanbieder alleen omzetten in een regulier, betaald abonnement als je daar vooraf expliciet toestemming voor hebt gegeven. Als het abonnement steeds automatisch wordt verlengd, mag de opzegtermijn maximaal één maand bedragen.
Bron: darkpatternspipeline.com
Geen manipulatieve ontwerpen en «prijspaniek»
De DFA introduceert een algemeen verbod op manipulatieve interfaces, zogenaamde dark patterns. Daarnaast komt er een lijst met concrete trucs die als oneerlijk worden beschouwd en die eveneens worden verboden. Bijvoorbeeld verzonnen schaarste («Nog maar twee stuks op voorraad») of lokprijzen waarbij extra kosten pas aan het einde van het bestelproces opduiken (servicekosten voor print-at-home tickets, creditcardkosten, luchthaventoeslag, enzovoort).
Bron: darkpatternspipeline.com
Dynamische prijzen op zich verbiedt de DFA niet in het algemeen, maar ze moeten wel transparanter worden. Voorbeeld: bij concerttickets is het niet meer voldoende om «vanaf 28 euro» te schrijven. Het ticketplatform moet aangeven hoeveel tickets er daadwerkelijk voor 28 euro beschikbaar zijn en wat de maximale prijs voor de tickets kan worden, voor zover er geen vaste prijzen zijn. Ook bij «virtuele wachtrijen» moeten aanbieders de prijzen in realtime weergeven. Als je een product of dienst koopt in een in-app valuta, moet je altijd kunnen zien hoeveel dat in echt geld zou zijn.
Social media, in-game aankopen en pay-to-win
Andere onderwerpen zijn het eindeloos scrollen en automatisch startende video's op social-mediaplatforms. Deze verbiedt de DFA niet in het algemeen. Maar de platforms moeten je tools in handen geven waarmee je de functies kunt uitschakelen. Dit geldt ook voor hardnekkige meldingen, gamification en andere mechanismen die je lang in een bepaalde app houden – of je ertoe kunnen aanzetten geld uit te geven. De Commissie noemt dit «Fairness by Design».
Bron: renderz.app
De DFA wordt bijzonder streng voor minderjarige gebruikers. Reclame die gebaseerd is op profilering is volledig taboe. Profilering is wanneer een aanbieder geautomatiseerd persoonlijke gegevens over je verzamelt en analyseert om daar conclusies over je persoon uit te trekken. Evenzo gepersonaliseerde reclame en beloningen die aanbieders selecteren op basis van gevoelige gegevens. Kansspelachtige functies zoals pay-to-win of pay-to-progress moet de DFA voor kinderen en jongeren verbieden.
Bron: gamerefinery.com
Daaronder vallen ook betaalde lootboxen, bijvoorbeeld Ultimate Team bij de spelreeks EA FC. Virtuele valuta's die je met echt geld koopt, moeten aanbieders bij minderjarige gebruikers eveneens standaard deactiveren. Alleen de wettelijke vertegenwoordigers mogen dit toestaan. Voor volwassenen blijven lootboxen toegestaan. Ze moeten echter transparanter worden – de aanbieders moeten de winstkansen openbaar maken en je ook hier tonen hoeveel echt geld er achter een in-game aankoop zit als je deze met een in-game valuta betaalt.
Bovendien is het nog de vraag of ontwikkelaars games onspeelbaar mogen maken door de servers uit te schakelen. Vooral als je voor de game hebt betaald.
Influencers, klantenservice en AI
Bij afbeeldingen en video's moeten influencers altijd aangeven wanneer het om betaalde inhoud gaat. Dus niet alleen hun reclame, maar ook wanneer ze in de video over een product spreken. De DFA verplicht influencers tot «duidelijke en goed zichtbare etikettering». Daarvoor is een voetnoot in de shownotes niet voldoende. In plaats daarvan moeten ze ook in de video duidelijk communiceren dat ze ervoor betaald krijgen om bepaalde dingen te zeggen. Ook de fabrikanten zelf moeten dit aangeven.
Bron: Instagram
Eveneens nieuw is de regeling dat de klantenservice van een bedrijf menselijke hulp moet bieden. Als je bijvoorbeeld een mobiel abonnement hebt afgesloten en je vervolgens online bij de klantenservice meldt, mag deze niet meer uitsluitend uit chatbots bestaan. Uitzonderingen gelden voor beleggingsdiensten.
Tot slot: ook als een AI-agent voor jou online winkelt, behoud je je consumentenrechten. Jij bepaalt of een aankoop jouw bevestiging nodig heeft of niet. Je kunt ook een prijsplafond instellen. Ook mag een handelaar je niet dwingen om via een AI-agent te winkelen. Bovendien mogen ze geen producten of kortingen uitsluitend voor AI-aankopen reserveren om je ertoe te brengen een AI-agent voor je te laten winkelen.
Wat zijn de verschillen met de Digital Services Act?
Gedeeltelijk zijn deze regels al op vergelijkbare wijze aanwezig in de Digital Services Act (DSA). Het verschil is dat de DSA zich vooral richt op zogenaamde online tussenhandeldiensten. Dus platforms zoals marktplaatsen of sociale netwerken. De DFA reguleert breder. Hij geldt voor alle zakelijke transacties tussen bedrijven en klanten. Ook voor online winkels van handelaren, voor game-ontwikkelaars of abonnementsdiensten. De DFA dicht gaten die volgens de EU-Commissie nog bestaan.
Hoe het samenspel moet werken, blijkt bijvoorbeeld bij social media: er zijn talloze procedures van de EU-Commissie tegen netwerken zoals TikTok of Instagram. Bijvoorbeeld omdat deze nog steeds verslavende mechanismen bevatten en de exploitanten daar te weinig tegen doen. Maar in plaats van jarenlange processen af te wachten, zou je dankzij de DFA eenvoudig autoplay en doom-scrolling kunnen deactiveren.
Wat geldt in Zwitserland?
Als je in Zwitserland woont, kun je je niet beroepen op de DFA. Hij treft echter wel Zwitserse bedrijven. Als bijvoorbeeld een handelaar «zijn activiteiten richt op consumenten in EU-staten», moet hij de regels volgen, ongeacht waar hij zijn zetel heeft. Dat komt al overeen met de huidige richtlijn tegen oneerlijke handelspraktijken. Bovendien hebben Zwitserse bedrijven met EU-klanten de plicht om een juridische vertegenwoordiging in de EU aan te stellen. Deze werkt samen met de nationale autoriteiten van de Commissie.
In Zwitserland zijn er momenteel meerdere regelingen die over verschillende wetten zijn verdeeld. Hoofdzakelijk in de Federale wet tegen oneerlijke concurrentie evenals de Wet gegevensbescherming, wat volgens het rapport van de Bondsraad van 2024 voldoende is. De Zwitserse consumentenbond denkt daar anders over.
Hoe gaat het verder?
De verordening is nog niet van kracht. Het Europees Parlement en de Raad van de lidstaten moeten de voorstellen beoordelen. Ze kunnen wijzigingen aanbrengen en moeten het vervolgens eens worden over een gezamenlijke tekst. Bij zulke ingrijpende maatregelen en een dergelijke omvang kan dat maanden duren.
Zodra er overeenstemming is, keuren het Parlement en de Raad de DFA formeel goed. 20 dagen daarna begint de termijn van één jaar voor alle handelaren om de nodige maatregelen te treffen. Belangrijk voor jou: heb je vóór de inwerkingtreding van de DFA een contract afgesloten, dan gelden de regels niet met terugwerkende kracht.
Sinds ik ontdekt heb hoe ik beide telefoonkanalen op de ISDN kaart kan activeren voor meer bandbreedte, ben ik aan het knutselen met digitale netwerken. Ik knutsel al met analoge netwerken sinds ik kan praten. Winterthur door keuze met een rood-blauw hart. En koffie - voor, na, tussendoor en tijdens.
Interessante feiten uit de wereld van producten, een kijkje achter de schermen van fabrikanten en portretten van interessante mensen.
Alles tonen
