Ondanks de hitte slapen we onder een dekentje – waarom eigenlijk?
19-6-2026
Vertaling: machinaal vertaald
De slaapkamer voelt aan als een oven. De pyjama plakt aan je lichaam. Aan slapen is nauwelijks te denken. Toch gebruiken we een deken. Dat klinkt tegenstrijdig, maar daar zijn goede redenen voor.
Ik kan het gewoon niet: zonder dekentje in slaap vallen. Het zou toch logisch zijn om er in warme zomernachten geen gebruik van te maken. Mijn geest is dus bereid, maar het lichaam is zwak. Want het koelt zichzelf af voordat we gaan slapen. Een tot twee uur voor de gebruikelijke bedtijd begint de de lichaamskerntemperatuur te dalen en word je moe. Misschien heb je al eens over het circadiane ritme gelezen. Of ken je het begrip ‘ «e interne klok’».
Het afkoelen gebeurt dus helemaal vanzelf, ongeacht of je een deken hebt of wat de kamertemperatuur is. Bij een hogere temperatuur voelen we ons wakkerder, als we afkoelen worden we moe. Toch hebben we de deken nodig. Zonder die zou ons slapende lichaam te veel afkoelen en zouden we wakker worden. Tijdens de REM-slaapfasen kan ons lichaam de temperatuur namelijk niet meer zo goed regelen. Onder de deken wordt die natuurlijke afkoeling opgevangen; de deken zorgt voor een warmer «microklimaat» direct rond de huid.
Misschien heb je ook al eens gemerkt dat een warme douche ’s avonds helpt. Je lichaam koelt daarna heel snel af, waardoor het signaal om in slaap te vallen wordt versterkt.
200.000 jaar gewoonte
De behoefte aan een beschermende laag tijdens het slapen is waarschijnlijk al heel oud. Er zijn archeologische vondsten uit Zuid-Afrika die laten zien dat mensen al minstens 200.000 jaar geleden slaapondergronden maakten. Die bestonden uit gras en bladeren van planten die insecten op afstand hielden. Het waren niet zomaar simpele ligplaatsen, maar kleine, beschutte toevluchtsoorden. De deken van vandaag is dus de afstammeling van een behoorlijk oud idee.
Daarnaast speelt de culturele invloed een rol: als kind werden we toegedekt. Enerzijds omdat baby’s nog niet zo goed hun lichaamstemperatuur kunnen regelen en nog sneller afkoelen dan volwassenen. Anderzijds is het een gebaar van genegenheid en zorgvuldigheid voordat je in slaap valt. Je zou kunnen spreken van «conditionering» of van een gewoonte die dieper zit dan alle rede. In slaap vallen heeft te maken met de deken.
Het gewicht werkt rustgevend
Er is nog een psychologische factor: het gewicht van een deken kan rustgevend werken, omdat het een soort zachte druk op het lichaam uitoefent. Dit effect – bekend als «Deep Pressure Touch» – kan door het activeren van het parasympathische zenuwstelsel stressverlagend en kalmerend werken. De behoefte aan geborgenheid kan dus sterker zijn dan het gevoel dat je het te warm hebt.
Tegenstrijdige signalen
Als het warm is in de slaapkamer en je daarom probeert zonder deken in slaap te vallen, breng je je lichaam in de war. Aan de ene kant help je het door de warmte niet onder een deken op te sluiten. Aan de andere kant is er je psyche, die om de deken vraagt, want een deken betekent nu eenmaal dat het tijd is om te gaan slapen. En juist die zekerheid dat je ’s nachts niet zult bevriezen.
Daarom zijn warme zomernachten vaak ook minder rustgevend. Je moet jezelf als het ware te slim af zijn en zonder deken in slaap vallen. Maar de kans is groot dat je dan op een gegeven moment in de nacht wakker wordt en toch de deken over je verkleumde lichaam trekt.
Zijn we slachtoffers van de evolutie?
Misschien zouden wij mensen ons in de loop van duizenden jaren weer kunnen afleren wat onze oer-oer-oer-oer-oer-opa en -oma zijn begonnen, namelijk slapen met dekens. In het dierenrijk is dat immers lang niet bij alle soorten gebruikelijk. En er zijn bevolkingsgroepen die regelmatig zonder dekens slapen. Oké, in een onderzoek uit 2002 werden alleen heel kleine groepen in Zuid-Afrika, Congo of Namibië onderzocht. Deze gemeenschappen van jagers, verzamelaars en boeren hadden het voordeel dat ze in klimaatzones leefden waar het ’s nachts vaak niet bijzonder koud werd. Bovendien warmden ze zich op bij een vuur of door dicht bij elkaar te liggen.
Wij in Midden-Europa hebben daarentegen duizenden jaren doorgebracht in gebieden met koude nachten, waar een deken geen optie was, maar simpelweg van levensbelang. Daar komt nog bij dat we tegenwoordig meestal alleen slapen, met weinig tot geen lichamelijk contact. Waar geen vuur knettert en geen groepje knuffelt, is de deken als het ware een vervanging geworden voor warmte en geborgenheid.
Dat we met dekens slapen, is dus niet alleen een soort gewoonte met evolutionaire wortels, maar een concrete lichamelijke noodzaak, omdat we tijdens de slaap onze temperatuur niet zelf in balans kunnen houden. We hebben een aanleg om af te koelen in onze genen. En in onze cultuur is het normaal geworden om ons toe te dekken, ook al zou dat biologisch gezien – bijvoorbeeld tijdens warme nachten – helemaal niet meer nodig zijn.
Martin Jungfer
Head of Content
Martin.Jungfer@digitecgalaxus.chIk ben journalist sinds 1997. Gestationeerd in Franken, aan het Bodenmeer, in Obwalden, Nidwalden en Zürich. Familieman sinds 2014. Expert in redactionele organisatie en motivatie. Behandelde onderwerpen? Duurzaamheid, hulpmiddelen voor telewerken, mooie dingen voor in huis, creatief speelgoed en sportartikelen.
Achtergrond
Interessante feiten uit de wereld van producten, een kijkje achter de schermen van fabrikanten en portretten van interessante mensen.
Alles tonen
