Ruimtelijk in plaats van plat: de ophangtruc die ik nog nooit had gezien
Ik dacht dat ik elke manier kende om een schilderij op te hangen. Toen kwam ik er een tegen die alles op zijn kop zet – in de letterlijke zin.
Schilderij, spijker, muur, klaar. Dat het ook anders kan, is me de laatste tijd vaker opgevallen – van schilderijen en spiegels die aan zichtbare kettingen aan het plafond bungelen, tot foto's die gewoon los in een schaal liggen. En er is weer iets nieuws dat ik je niet wil onthouden: werken die slechts met één rand aan de muur hangen en vrij de ruimte in steken.
In plaats van plat tegen de muur te liggen, staat het werk dwars op de muur, vergelijkbaar met een oud uithangbord van een herberg. Je ziet het niet meer frontaal, maar ontdekt het pas als je erlangs loopt. Precies dat is de charme. En het principe is niet gebonden aan het medium: of het nu een acrylaatplaat, een bespannen canvas of een marmeren plaat is – het enige dat telt is dat het werk een stevige rand heeft. Met het risico dat slechts één kant boeiend is om naar te kijken. Of de kans dat ze het allebei zijn.
Ik heb dit principe drie keer gezien: in Mexico, Zürich en Lausanne.
1. Blad tussen acryl: Miguel Cinta Robles
In de galerie N.A.S.A.L. in Mexico-Stad hing «CM/SC2» van de Mexicaanse kunstenaar Miguel Cinta Robles: tussen twee acrylaatplaten liggen een groot blad met gaten, een stuk schors en een draad van jonote. Het geheel wordt bij elkaar gehouden door verchroomde schroeven en moeren. En het hangt aan de muur met de smalle lange zijde, vastgehouden door twee eenvoudige, verzinkte geperforeerde platen.
Precies die geperforeerde platen maken de charme uit: het zijn gewone verbindingsplaatjes, zoals je die in elke bouwmarkt vindt. Niets eraan is verborgen of verfraaid. In de officiële materiaallijst staat het staal daarom op gelijke voet met de schors, het blad en de draad.
Omdat het acryl doorzichtig is, werkt het werk zelfs vanuit beide richtingen – en werpt het tegelijkertijd een harde schaduw op de muur die bijna net zo aanwezig is als het werk zelf. En dat terwijl het slechts 30 bij 25 centimeter meet.
2. Twee werken, twee zonnen: Claire Eppley
Tijdens de Zurich Design Weeks heeft Raw Senses onder de titel «Selling Sunset» een gebouw in verbouwing gebruikt – voormalige kantoren die binnenkort woningen worden. De vierkante meters blijven, hun doel verandert. Daar heeft Claire Eppley twee werken rug aan rug dwars op de muur gemonteerd: «Midnight Waves» naar de opkomende zon, «Midnight Harmony» naar de ondergaande.
Beide veranderen gedurende de dag met het verschuivende licht en de reflecties ervan. 's Middags staat de zon achter een zuil – dan liggen beide werken in hun donkerste toestand, een soort middernacht op klaarlichte dag.
Wat ik boeiend vind, is hoe open de constructie blijft. De donkerrode stof is in strengen over het spieraam geplooid, zodat je tussen de plooien de lichte houten latten ziet. Aan de andere kant toont de achterkant van «Midnight Waves» zich in alle eerlijkheid: zwarte stof, zichtbaar vastgeniet, de titel met de hand op de dwarsbalk geschreven. Wat anders in het magazijn verdwijnt, hangt hier in het licht.
3. Marmer aan de muurrand: Simon Deppierraz
Tijdens de vijfde editie van À l'Abordage in Lausanne, die plaatsvond in een voormalige privébank in een herenhuis, was «Spirelli» van Simon Deppierraz te zien. Het thema van de tentoonstelling paste perfect: materialiteit, oftewel de terugkeer naar het tastbare.
De materiaalspecificatie luidt: marmer, touw en staal. En dat is precies wat je ziet. In de marmeren plaat zijn zes gaten geboord waar een zwart touw doorheen is geregen – in zigzag over het oppervlak, bovenaan geknoopt, onderaan hangt het losse uiteinde gewoon naar beneden. Een karabijnhaak houdt het werk vast aan een klein oogje.
Doorslaggevend is echter waar dit oogje zit: in een smalle muurpijler tussen de glazen deur en de ruimte, nauwelijks breder dan de plaat zelf. De marmeren schijf steekt daarom aan beide kanten voorbij de pijler en staat vrij in de ruimte.
Dit is de meest radicale variant van het principe. En bij steen is dat bijzonder ongewoon: marmer hoort in onze voorstelling op een sokkel, op oppervlakken of in de vloer. Hier hangt het aan een touwtje en toont het je zijn ruwe breukvlak in profiel – de dikte, het gewicht, de onbewerkte flank.
De ophanging hoort erbij
De overeenkomst tussen alle voorbeelden: de bevestiging verbergt zich niet, ze is aanwezig. Geperforeerde plaat, spieraam, karabijnhaak – niets daarvan wordt gecamoufleerd. Bij Robles en Deppierraz heeft de ophanging het zelfs tot in de officiële materiaalspecificatie geschopt. Dezelfde logica als bij de schilderijen aan zichtbare kettingen.
Dat verandert ook hoe je je accessoires koopt. Je zoekt niet meer naar de meest onopvallende hoek, maar naar degene die bij het werk past. En die mag best ruw zijn: de verzinkte verbindingsplaatjes van Robles kosten een paar frank en zien er toch goed uit.
Waarom dit meer is dan een goocheltruc
- De ruimte krijgt diepte: Het werk doorbreekt het eendimensionale muuroppervlak en werkt sculpturaal. Pas dan zie je hoe dik, zwaar of grof het materiaal werkelijk is.
- Beweging in plaats van stilstand: Het motief verandert met elke stap. Van voren zie je alleen de rand, van opzij het hele oppervlak.
- Licht en schaduw spelen mee: Daglicht valt niet meer frontaal, maar zijdelings op het werk en werpt een schaduwlijn op de muur die gedurende de dag verschuift – bij Eppley verandert dat de kleuren, bij Robles zelfs de schaduw zelf.
- Hoeken en randen worden bruikbaar: Smalle muurstukken, muurpijlers of het einde van een gang, waar een normaal schilderij helemaal geen plek vindt, werken plotseling wel.
- Dubbel gebruik: Omdat beide kanten zichtbaar zijn, kun je twee motieven tonen.
Het risico: de tweede kant
Hier wordt het eerlijk. Zodra iets de ruimte in steekt, wordt ook de eigenlijke achterkant zichtbaar. Vier manieren om daarmee om te gaan:
- Twee werken rug aan rug: zoals bij Eppley. Thuis klap je daarvoor twee even grote lijsten met de achterkanten tegen elkaar.
- Transparant werken: twee platen, daartussen zweeft het motief, zoals bij Robles. Dan is er helemaal geen slechte kant.
- De achterkant tot voorkant verklaren: Ruw hout, zichtbare nietjes, opschriften – bewust getoond oogt dit open in plaats van slordig.
- De zwakke kant wegdraaien: Werken zo plaatsen dat hun oninteressante kant naar het raam of in een dode hoek wijst.
Zo pas je het bij jezelf toe
- Neem het gewicht serieus: De last hangt volledig aan één rand, dat werkt als een lange hefboom. Bij steen, keramiek of grote formaten kun je beter te sterk rekenen dan te zwak.
- Twee bevestigingspunten: Voorkomt dat het werk kantelt of verdraait. Alleen voor bewust wiebelen is één punt voldoende, zoals bij Deppierraz.
- Zoek de smalste plek: Een muurpijler of een deurpost versterkt het effect – daar werkt een plat schilderij sowieso nooit.
- Stevig in de muur verankeren: Pluggen en schroeven in plaats van plakhaakjes, bij gipsplaat hollewandpluggen. Bij steen of een groot gewicht kun je beter een vakman inschakelen.
- Klein beginnen: Het werk van Robles meet slechts 30 bij 25 centimeter – een klein formaat is voor het effect al voldoende.
- Afstand inplannen: minstens een armlengte ruimte ervoor. In smalle gangen kun je het beter hoger hangen of kleiner kiezen.
Mocht je voor je eerste poging nog het passende materiaal missen: dit zijn mijn favorieten.
Zou jij een werk dwars in de ruimte hangen – of zit dat in het dagelijks leven te veel in de weg?
Als een cheerleader vier ik goed design en breng ik je alles bij wat met meubels en interieur te maken heeft. Regelmatig cureer ik eenvoudige maar verfijnde interior-ontdekkingen, spoor ik trends op en interview ik creatieve geesten over hun werk.
Praktische oplossingen voor alledaagse vragen over technologie, huishoudelijke trucjes en nog veel meer.
Alles tonen
