Het schaduwstroomnetwerk van Big Tech
AI verbruikt enorme hoeveelheden energie. Hyperscalers zoals Amazon, Google en Microsoft bouwen daarom hun eigen energiecentrales. Daarbij zetten ze vooral in op fossiele brandstoffen en kernenergie.
Amazon plant in Texas een gigantische gascentrale voor de stroomvoorziening van AI-datacenters. Deze moet een vermogen van 7,65 gigawatt krijgen en zou daarmee de grootste aardgascentrale zijn die ooit in de VS is gebouwd. Ter vergelijking: de vier kerncentrales van Zwitserland leveren samen slechts krap drie gigawatt.
De autoriteiten van Pecos County hebben emissies van maximaal 33 miljoen ton CO₂ per jaar goedgekeurd. Als dit plafond volledig zou worden benut, zou de installatie de grootste individuele vervuilingsbron van de VS zijn en zelfs de grootste kolencentrale overtreffen. Dit blijkt uit onderzoek van «Cleanview», die het verband leggen tussen het project genaamd GW Ranch en Amazon.
Bron: Render GW Ranch / Pacifico Energy
De zaak staat symbool voor de energiehonger van kunstmatige intelligentie. Het laat zien hoe techbedrijven beginnen hun eigen energie-infrastructuur op te bouwen. Met verstrekkende gevolgen voor stroomsystemen, het klimaat en de samenleving.
Hoeveel stroom heeft AI echt nodig?
Cijfers over het stroomverbruik van individuele AI-vragen lijken aanvankelijk geruststellend. Google becijferde een jaar geleden de energiebehoefte van een tekstvraag aan Gemini op 0,24 wattuur (Wh). Dat komt overeen met negen seconden televisie kijken. OpenAI komt uit op 0,34 Wh. Andere berekeningen gaan tot 1 Wh.
Complexe of agentische vragen verbruiken echter al snel een veelvoud daarvan. Ook afbeeldingen en video's zijn ware stroomvreters. «MIT Technology Review» rekent voor dat het maken van een video van 5 seconden met een open-weight-model bijna een kilowattuur (1000 Wh) vereist – evenveel als een magnetron die een uur lang aanstaat. Daar komt de energiebehoefte voor het trainen van nieuwe modellen nog bij.
Al deze cijfers moeten met voorzichtigheid worden bekeken. Ze kloppen wellicht voor specifieke AI's en een specifieke infrastructuur. Maar de efficiëntie van modellen en chips varieert enorm. Afhankelijk van het aantal parameters en de gebruikte servers kan de energiebehoefte aanzienlijk lager of hoger liggen. Om dit echt goed te kunnen inschatten, zouden Google, OpenAI en Anthropic hun werkelijke totale verbruik moeten openbaren. Wat ze echter niet doen. Daarom blijven het slechts nattevingerwerk en benaderingen.
Tegen 2030 zouden datacenters naar verwachting 515 TWh extra stroom verbruiken. Zoveel als heel Duitsland.
Het Internationaal Energieagentschap (IEA) schat dat datacenters van alle soorten in 2024 wereldwijd ongeveer 415 terawattuur (TWh) stroom verbruikten. Tegen 2030 zou deze behoefte meer dan kunnen verdubbelen tot 945 TWh. Een centrale aanjager is AI. Ter vergelijking: Zwitserland verbruikt vandaag krap 60 TWh stroom per jaar. Het jaarlijkse verbruik van de VS ligt op ongeveer 4200 TWh.
Bron: International Energy Agency
Ook een Greenpeace-studie verwacht dat de stroombehoefte van AI-datacenters tegen 2030 ongeveer elf keer zo hoog zal zijn als in 2023. Dit zou dan ongeveer overeenkomen met het huidige stroomverbruik van alle conventionele serverfarms. In Zwitserland vormen datacenters volgens schattingen vandaag 6 tot 8 procent van het stroomverbruik. Tegen 2030 zou dit aandeel kunnen stijgen tot 15 procent.
Fossiele brandstoffen en kernenergie
Het Amazon-project in Texas staat niet op zichzelf. Techbedrijven verzekeren zich in toenemende mate van eigen, grootschalige stroombronnen. Zo willen ze zich loskoppelen van het openbare net. Hernieuwbare energiebronnen zijn daarvoor slechts beperkt geschikt, omdat de serverfarms 24 uur per dag stroom nodig hebben. Daarvoor zouden enorme opslagcapaciteiten nodig zijn. De eenvoudigere en snellere weg loopt via fossiele brandstoffen. Ook kernenergie staat hoog in het vaandel.
Microsoft heeft met de Amerikaanse energieleverancier Constellation Energy een leveringscontract voor 20 jaar afgesloten. In ruil daarvoor moet de reactorblok «Three Mile Island Unit 1» in Pennsylvania weer in bedrijf worden genomen om datacenters van Microsoft van kernstroom te voorzien. De regering-Trump heeft daarvoor al een lening van een miljard Amerikaanse dollar toegezegd en de betreffende vergunning verleend.
Bron: Wikimedia Commons / formulaone
Google zet in op een nieuwe generatie kleine, modulaire kernreactoren (SMR's). De dochteronderneming van Alphabet heeft een contract gesloten met de Amerikaanse start-up Kairos Power om tegen 2030 een eerste SMR in bedrijf te nemen. Verdere zouden tegen 2035 moeten volgen. Ook Amazon neemt deel aan meerdere SMR-projecten en heeft zich stroomafnamerechten verzekerd bij een kerncentrale van Talen Energy in Pennsylvania. Oracle plant een datacenter dat volledig door drie SMR-modules moet worden gevoed.
Exploitanten van datacenters hebben eigen centrales met een totaal vermogen van 90 gigawatt aangekondigd.
Parallel daaraan ontstaan verdere grote gascentrales. Naast het GW-Ranch-project van Amazon bouwt Microsoft in hetzelfde Texaanse graafschap samen met Chevron een gascentrale met 2 gigawatt vermogen. Amazon onderhandelt bovendien over nog een gascentrale met 4,5 gigawatt in Pennsylvania.
Verstrekkende ecologische gevolgen
De energiehonger van AI heeft directe klimaat- en milieugevolgen. Greenpeace berekent in zijn studie dat de emissies van alle soorten datacenters van 29 miljoen ton CO₂-equivalent in 2023 naar 166 miljoen ton in 2030 zouden kunnen stijgen, zelfs bij een groeiend aandeel hernieuwbare energie.
Bron: Shutterstock
Ook een VN-rapport wijst erop dat datacenters zich ontwikkelen tot een relevante factor in het wereldwijde grondstoffenverbruik. Ze veroorzaken niet alleen CO₂-emissies, maar verbruiken ook grote hoeveelheden water en leiden tot aanzienlijk elektronisch afval door kortstondige server- en chipgeneraties.
Bijzonder problematisch: AI-datacenters verbruiken meer water dan conventionele serverfarms en staan vaak in droge regio's. Het VN-rapport gaat voor 2025 uit van een behoefte van 4,5 biljoen liter. Tegen 2030 zou dit kunnen stijgen tot 9,3 biljoen liter. Tot de waarheid behoort echter ook dat andere industrieën eveneens veel water nodig hebben. Alleen al Amerikaanse golfbanen verbruiken 2,7 biljoen liter per jaar.
Ook de productie van de hardware veroorzaakt emissies. Chips voor AI worden met een hoog energieverbruik – vaak uit kolenstroom – geproduceerd. De CO₂-voetafdruk van een groot AI-model is daarmee al voor de eerste vraag aanzienlijk.
Tegelijkertijd werkt de sector aan efficiëntiewinsten. De Zwitserse start-up Corintis test bijvoorbeeld vloeistofkoeling direct op de chip om de stroombehoefte en het waterverbruik te verlagen en restwarmte bruikbaar te maken. Als koelkanalen worden afgestemd op de thermische structuur van individuele chips, kan de energiebehoefte voor koeling naar verluidt met ongeveer 20 procent worden verlaagd. Maar efficiëntie lost het fundamentele probleem niet noodzakelijkerwijs op. Hoe efficiënter en goedkoper een technologie wordt, des te sterker groeit het gebruik ervan – en daarmee vaak ook het absolute verbruik.
Groeiend verzet
De massale uitbreiding van AI-infrastructuur stuit op een steeds kritischer publiek. In Zwitserland laat een representatieve enquête zien dat een grote meerderheid van de bevolking het stroom- en waterverbruik van datacenters kritisch bekijkt. 72 procent eist dat nieuwe datacenters alleen gebouwd mogen worden als ze met hernieuwbare energie worden aangedreven. 79 tot 80 procent wenst transparantieverplichtingen over energieverbruik en milieugevolgen.
In de VS zijn AI-datacenters volgens enquêtes extreem impopulair. Het verzet verenigt zelfs Republikeinen en Democraten. Partijoverstijgende allianties verzetten zich tegen installaties in woonwijken. Omwonenden protesteren tegen datacenters omdat ze geloven dat deze lawaai veroorzaken, veel water verbruiken en met hun centrales de lucht vervuilen. De staat New York heeft daarom al een bouwstop van een jaar voor grote datacenters opgelegd.
Bron: Shutterstock
De AI-industrie waarschuwt er daarentegen voor om de uitbreiding van datacenters te blokkeren. Want AI brengt productiviteitswinsten, hogere inkomens en vooruitgang in belangrijk onderzoek. Overdreven regulering of algehele bouwstops zouden deze kansen in gevaar kunnen brengen – en geopolitiek ertoe kunnen leiden dat regio's met strenge regulering technologisch achterop raken.
Slechts 802 van de 3969 aangekondigde datacenters zijn in aanbouw.
Veel nieuwe datacenters en centrales zijn tot nu toe slechts gebakken lucht. Welke daarvan uiteindelijk gebouwd worden, is nog maar de vraag. Bouwvertragingen zijn bij dergelijke projecten niet ongebruikelijk. Volgens Goldman Sachs ging in het verleden echter toch 72 procent van de datacenters op tijd online. Voor de komende twee jaar voorspelt de Amerikaanse bank dat hooguit de helft van de beloofde servers werkelijkheid wordt. Stand augustus 2026 zijn de bouwwerkzaamheden bij nauwelijks meer dan 800 van de 4000 geplande datacenters überhaupt begonnen – en in veel gevallen betekent dat tot nu toe niet meer dan een paar graafmachines en steigers.
Vraag is niet in steen gebeiteld
De grote energieprojecten van Amazon en co. zijn gebaseerd op een scenario van exploderende AI-vraag. Maar deze prognoses zijn omstreden. Investeerders subsidiëren de huidige groei massaal. Ze verbranden enorme hoeveelheden durfkapitaal in de serverhoogovens van OpenAI en Anthropic. Het is geenszins zeker dat de vraag naar chatbots zo hoog blijft als de klanten ooit de werkelijke kosten moeten betalen – zowel voor de ontwikkeling als voor de exploitatie.
Dit risico lijkt met name voor de Amerikaanse hyperscalers hoog. Ze bouwen hun servers voor een groot deel voor Anthropic en OpenAI. Maar Chinese open-weight-modellen zitten de twee marktleiders op de hielen en worden steeds populairder. Zelfs in de VS gaat inmiddels bijna de helft van de tokens van zakelijke klanten op rekening van DeepSeek, Qwen en andere AI's uit het Rijk van het Midden. In Afrika hebben ze Claude en ChatGPT allang ingehaald.
Ook overheidsregulering of maatschappelijk verzet zouden de Big Tech-bedrijven dwars kunnen zitten. Wat er met de geplande gascentrales, SMR's en geheractiveerde kernreactoren gebeurt als de vraag kleiner uitvalt dan gedacht, is onduidelijk. Dergelijke installaties zijn ontworpen voor looptijden van decennia. Ze zouden kunnen eindigen als fossiele en nucleaire «lock-ins», die klimaatdoelen ook zonder AI-boom op lange termijn bemoeilijken.
Mijn vingerafdruk verandert vaak zo drastisch dat mijn MacBook hem niet meer herkent. De reden? Als ik me niet vastklamp aan een beeldscherm of camera, dan klamp ik me waarschijnlijk aan mijn vingertoppen vast aan een rotswand.
Interessante feiten uit de wereld van producten, een kijkje achter de schermen van fabrikanten en portretten van interessante mensen.
Alles tonen
