Het schaduwstroomnetwerk van Big Tech
AI verbruikt enorme hoeveelheden energie. Hyperscalers zoals Amazon, Google en Microsoft bouwen daarom hun eigen energiecentrales. Daarbij richten ze zich voornamelijk op fossiele brandstoffen en kernenergie.
Amazon plant in Texas een gigantische gascentrale om AI-datacenters van stroom te voorzien. Het moet een vermogen hebben van 7,65 gigawatt en zou daarmee de grootste aardgascentrale zijn die ooit in de VS is gebouwd. Ter vergelijking: de vier kerncentrales van Zwitserland komen samen slechts op krap drie gigawatt.
De autoriteiten van Pecos County hebben emissies van maximaal 33 miljoen ton CO₂ per jaar goedgekeurd. Als deze bovengrens zou worden benut, zou de installatie de grootste individuele vervuilingsbron van de VS zijn en zelfs de grootste kolencentrale overtreffen. Dit blijkt uit onderzoek van Cleanview, dat de verbinding legt tussen het project genaamd GW Ranch en Amazon.
De zaak is exemplarisch voor de energievraag van kunstmatige intelligentie. Het toont aan hoe techbedrijven beginnen met het opbouwen van hun eigen energie-infrastructuur. Met verstrekkende gevolgen voor energiesystemen, klimaat en samenleving.
Hoeveel stroom heeft AI echt nodig?
Cijfers over het stroomverbruik van individuele AI-vragen lijken aanvankelijk geruststellend. Google schatte een jaar geleden het energieverbruik van een tekstaanvraag aan Gemini op 0,24 wattuur (Wh). Dat komt overeen met negen seconden televisie. OpenAI komt op 0,34 Wh. Andere berekeningen op tot 1 Wh.
Complexe of agentische vragen verbruiken echter snel een veelvoud. Ook afbeeldingen en video's zijn echte stroomvreters. MIT Technology Review berekent dat het maken van een video van 5 seconden met een open-weight-model bijna een kilowattuur (1000 Wh) nodig heeft – evenveel als een magnetron in een uur continu gebruik. Daarbij komt nog de energiebehoefte voor het trainen van nieuwe modellen.
Al deze cijfers moeten met voorzichtigheid worden bekeken. Ze mogen dan kloppen voor specifieke AI's en een specifieke infrastructuur. Maar de efficiëntie van modellen en chips varieert enorm. Afhankelijk van het aantal parameters en gebruikte servers kan het energieverbruik aanzienlijk lager of hoger zijn. Om het echt goed te kunnen inschatten, zouden Google, OpenAI en Anthropic de werkelijke totale verbruiken moeten openbaren. Wat ze echter niet doen. Daarom blijven alleen schattingen en benaderingen over.
Tegen 2030 zullen datacenters naar verwachting 515 TWh extra stroom verbruiken. Zoveel als heel Duitsland.
Het Internationaal Energieagentschap (IEA) schat dat datacenters van alle soorten in 2024 wereldwijd ongeveer 415 terawattuur (TWh) stroom verbruikten. Tegen 2030 zou deze behoefte meer dan kunnen verdubbelen tot 945 TWh. Een centrale drijfveer is AI. Ter vergelijking: Zwitserland verbruikt vandaag de dag krap 60 TWh stroom per jaar. Het jaarlijkse verbruik van de VS ligt rond de 4200 TWh.
Ook een Greenpeace-studie verwacht dat de stroombehoefte van AI-datacenters tegen 2030 ongeveer elf keer zo hoog zal zijn als in 2023. Dit zou dan ongeveer overeenkomen met het huidige stroomverbruik van alle conventionele serverparken. In Zwitserland maken datacenters volgens schattingen vandaag de dag 6 tot 8 procent van het stroomverbruik uit. Tegen 2030 zou dit aandeel kunnen stijgen tot 15 procent.
Fossiele energieën en kernenergie
Het Amazon-project in Texas is geen uitzondering. Techbedrijven verzekeren zich steeds meer van eigen, grootschalige stroombronnen. Zo willen ze zich loskoppelen van het openbare net. Hernieuwbare energieën zijn daarbij slechts beperkt geschikt, omdat de serverparken 24 uur per dag stroom nodig hebben. Daarvoor zouden enorme tussentijdse opslagfaciliteiten nodig zijn. De eenvoudigere en snellere weg leidt via fossiele energieën. Ook kernenergie is zeer in trek.
Microsoft heeft een 20-jarig leveringscontract afgesloten met de Amerikaanse energieleverancier Constellation Energy. In ruil daarvoor moet het reactorblok "Three Mile Island Unit 1" in Pennsylvania weer in bedrijf worden genomen om datacenters van Microsoft van kernenergie te voorzien. De Trump-regering heeft daarvoor al een lening van een miljard dollar toegekend en de bijbehorende vergunning verleend.
Google zet in op een nieuwe generatie kleine, modulaire kernreactoren (SMR). De Alphabet-dochter heeft een contract gesloten met de Amerikaanse start-up Kairos Power om tegen 2030 een eerste SMR in gebruik te nemen. Meer moeten volgen tegen 2035. Ook Amazon neemt deel aan verschillende SMR-projecten en heeft zich stroomafnamerechten verzekerd bij een kerncentrale van Talen Energy in Pennsylvania. Oracle plant een datacenter dat volledig door drie SMR-modules moet worden voorzien.
Exploitanten van datacenters hebben eigen centrales met een totaal vermogen van 90 gigawatt aangekondigd.
Parallel daaraan ontstaan er nog meer grote gascentrales. Naast Amazons GW-Ranch-project bouwt Microsoft in dezelfde Texaanse county samen met Chevron een gascentrale met 2 gigawatt vermogen. Amazon onderhandelt bovendien over een andere gascentrale van 4,5 gigawatt in Pennsylvania.
Verstrekkende ecologische gevolgen
De energievraag van AI heeft directe klimaat- en milieugevolgen. Greenpeace berekent in zijn studie dat de emissies van alle soorten datacenters kunnen stijgen van 29 miljoen ton CO₂-equivalent in 2023 naar 166 miljoen ton in 2030, zelfs met een groeiend aandeel hernieuwbare energieën.
Ook een VN-rapport wijst erop dat datacenters zich ontwikkelen tot een relevante factor in het wereldwijde grondstoffenverbruik. Ze veroorzaken niet alleen CO₂-emissies, maar verbruiken ook grote hoeveelheden water en leiden tot aanzienlijk elektronisch afval door kortlevende server- en chipgeneraties.
Bijzonder problematisch: AI-datacenters verbruiken meer water dan conventionele serverparken en staan vaak in droge gebieden. Het VN-rapport gaat in 2025 uit van een behoefte van 4,5 biljoen liter. Tegen 2030 zou dit kunnen stijgen tot 9,3 biljoen liter. De waarheid is echter ook dat andere industrieën ook veel water nodig hebben. Alleen al Amerikaanse golfbanen verbruiken 2,7 biljoen liter per jaar.
Ook de productie van hardware veroorzaakt emissies. Chips voor AI worden met veel energie – vaak uit kolenenergie – geproduceerd. De CO₂-voetafdruk van een groot AI-model is daarmee al aanzienlijk vóór de eerste aanvraag.
Tegelijkertijd werkt de sector aan efficiëntieverbeteringen. De Zwitserse start-up Corintis test bijvoorbeeld vloeistofkoeling direct op de chip om het stroomverbruik en waterverbruik te verminderen en restwarmte bruikbaar te maken. Als koelkanalen worden afgestemd op de thermische structuur van individuele chips, kan het energieverbruik voor koeling naar verluidt met ongeveer 20 procent worden verminderd. Maar efficiëntie lost het basisprobleem niet noodzakelijkerwijs op. Hoe efficiënter en goedkoper een technologie wordt, hoe sterker het gebruik ervan groeit – en daarmee vaak ook het absolute verbruik.
Groeiend verzet
De massale uitbreiding van AI-infrastructuur stuit op een steeds kritischer wordend publiek. In Zwitserland toont een representatieve enquête aan dat een grote meerderheid van de bevolking kritisch staat tegenover het stroom- en waterverbruik van datacenters. 72 procent eist dat nieuwe datacenters alleen mogen worden gebouwd als ze met hernieuwbare energie worden geëxploiteerd. 79 tot 80 procent wenst transparantieverplichtingen met betrekking tot energieverbruik en milieugevolgen.
In de VS zijn AI-datacenters volgens enquêtes extreem impopulair. Het verzet verenigt zelfs Republikeinen en Democraten. Partijoverstijgende allianties verzetten zich tegen installaties in woonwijken. Omwonenden protesteren tegen datacenters omdat ze geloven dat deze lawaai veroorzaken, veel water verbruiken en met hun centrales de lucht vervuilen. De staat New York heeft daarom al een bouwstop van een jaar ingesteld voor grote datacenters.
De AI-industrie waarschuwt daarentegen om de uitbreiding van datacenters niet te blokkeren. Want AI brengt productiviteitswinsten, hogere inkomens en vooruitgang in belangrijk onderzoek. Overdreven regulering of algemene bouwstops zouden deze kansen in gevaar kunnen brengen – en geopolitiek ertoe kunnen leiden dat regio's met strenge regulering technologisch achterblijven.
Slechts 802 van de 3969 aangekondigde datacenters zijn in aanbouw.
Veel nieuwe datacenters en centrales zijn tot nu toe slechts gebakken lucht. Welke daarvan uiteindelijk gebouwd zullen worden, is onzeker. Bouwvertragingen zijn bij dergelijke projecten niet ongebruikelijk. Volgens Goldman Sachs kwam in het verleden echter maar liefst 72 procent van de datacenters op tijd online. Voor de komende twee jaar voorspelt de Amerikaanse bank dat hooguit de helft van de beloofde servers werkelijkheid zal worden. Per augustus 2026 zijn de bouwwerkzaamheden bij slechts iets meer dan 800 van de 4000 geplande datacenters überhaupt begonnen – en in veel gevallen betekent dat tot nu toe niet meer dan een paar graafmachines en steigers.
Vraag is niet in steen gebeiteld
De grote energieprojecten van Amazon en co. zijn gebaseerd op een scenario van exploderende AI-vraag. Maar deze prognoses zijn omstreden. Investeerders subsidiëren de huidige groei massaal. Ze verbranden enorme hoeveelheden durfkapitaal in de serverhoogovens van OpenAI en Anthropic. Het is geenszins zeker dat de vraag naar chatbots zo hoog zal blijven als klanten ooit de werkelijke kosten moeten betalen – zowel voor de ontwikkeling als voor de exploitatie.
Dit risico lijkt vooral hoog voor de Amerikaanse hyperscalers. Zij bouwen hun servers voor een groot deel voor Anthropic en OpenAI. Maar Chinese open-weight-modellen zitten de twee marktleiders dicht op de hielen en worden steeds populairder. Zelfs in de VS komt inmiddels bijna de helft van de tokens van zakelijke klanten op het conto van DeepSeek, Qwen en andere AI's uit het Middenrijk. In Afrika hebben ze Claude en ChatGPT allang ingehaald.
Ook overheidsregulering of maatschappelijk verzet zouden de Big Tech-bedrijven dwars kunnen zitten. Wat er gebeurt met de geplande gascentrales, SMR's en gereactiveerde kernreactoren als de vraag kleiner uitvalt dan gedacht, is onzeker. Dergelijke installaties zijn ontworpen voor een levensduur van tientallen jaren. Ze zouden kunnen eindigen als fossiele en nucleaire "lock-ins" die klimaatdoelen op lange termijn bemoeilijken, zelfs zonder AI-boom.
Mijn vingerafdruk verandert vaak zo drastisch dat mijn MacBook hem niet meer herkent. De reden? Als ik me niet vastklamp aan een beeldscherm of camera, dan klamp ik me waarschijnlijk aan mijn vingertoppen vast aan een rotswand.
Interessante feiten uit de wereld van producten, een kijkje achter de schermen van fabrikanten en portretten van interessante mensen.
Alles tonen
