Vuurwerk is egoïsme met een lont
Wie honderden franken uitgeeft voor een paar minuten lawaai, koopt niet alleen een spektakel voor zichzelf. Geluid, angst, fijnstof en afval krijgt de hele buurt er gratis bij.
Ik kijk uit naar zaterdag. Niet naar de droogte en al helemaal niet naar het risico op bosbranden. Ik kijk uit naar een nationale feestdag met aanzienlijk minder raketten, batterijen en knallers. Dat vind ik geweldig.
Op 1 augustus is het afsteken van vuurwerk vrijwel overal in Zwitserland verboden. In het kanton Zürich geldt het verbod feitelijk in alle gemeenten. Zelfs sterretjes moeten in de doos blijven.
Wie dit overtreedt, riskeert volgens de kantonpolitie een boete van minimaal 100 frank. Het kan ook veel meer zijn: als iemand brand veroorzaakt, moet de verantwoordelijke persoon bovendien opdraaien voor bluswerkzaamheden en schade.
Het acute brandgevaar rechtvaardigt het verbod. Maar het is niet de enige goede reden om af te zien van vuurwerk. De droogte toont alleen extra duidelijk wat we op gewone nationale feestdagen verdringen: privé vuurwerk is niet privé.
Jij koopt de raket, ik krijg de rekening
Jij betaalt het vuurwerk, steekt het af en kijkt ernaar. Na een paar minuten zijn een paar honderd franken verdampt. Met jouw geld mag je dat doen.
Maar de gevolgen van jouw aankoop blijven niet op jouw terrein. De hele buurt hoort de knal. Ook de hond onder de tafel, wilde dieren in het veld en mensen die explosies niet met een feest associëren, krijgen het mee. De rook en het afval houd je ook niet voor jezelf.
Vuurwerkfans noemen een verbod graag betutteling. Ik zie het omgekeerd: een paar mensen bepalen dat alle anderen moeten meeluisteren en meeademen. Als jouw plezier alleen werkt omdat je het aan de hele omgeving opdringt, is het geen privéplezier.
Het Federaal Bureau voor Milieu wijst erop dat plotseling vuurwerkgeluid huisdieren, landbouwhuisdieren en wilde dieren afschrikt. Geluid en schadelijke stoffen kunnen de gezondheid van mens en dier belasten.
Toch moeten tot nu toe vooral degenen handelen die onder het vuurwerk lijden. Ze sluiten de ramen, kalmeren hun dieren of rijden een paar uur weg. Wie de lont aansteekt, hoeft daarentegen niets op te geven. Deze verdeling vind ik absurd.
In een Galaxus-artikel uit 2018 vertelde Raphael over een collega die voor een oorlog naar Zwitserland was gevlucht. Op 1 augustus reisde ze dan zo ver mogelijk weg. De knallen riepen herinneringen aan de oorlog op.
Acht jaar later discussiëren we nog steeds over de vraag of zulke mensen het lawaai moeten verdragen of dat vuurwerkfans ervan kunnen afzien. Voor mij is het antwoord eenvoudig.
Een vulkaan krijgt geen ecologische vrijbrief
Volgens het BAFU verbruikt Zwitserland elk jaar tussen de 1000 en 2000 ton vuurwerk. Slechts een kwart daarvan bestaat uit pyrotechnische samenstellingen. De rest bestaat uit verpakkingen van hout, karton, plastic of klei.
Bij het afbranden stoten vuurwerk elk jaar ongeveer 200 tot 400 ton fijnstof uit. Dat komt overeen met twee tot drie procent van de totale Zwitserse fijnstofemissies. Een deel daarvan komt vervolgens in bodems en wateren terecht.
De cijfers maken geen onderscheid tussen privé en officiële vuurwerken. Een verbod voor particulieren zou de belasting daarom niet tot nul reduceren. Dat is geen tegenargument. We hoeven niet eerst elke andere emissie te elimineren voordat we een bijzonder overbodige verminderen.
Daarom overtuigt stil vuurwerk me slechts beperkt. Een vulkaan krijgt geen ecologische vrijbrief, alleen omdat hij niet knalt. Hij verbrandt nog steeds pyrotechnische stoffen en laat afval achter. Over een stil alternatief zonder schadelijke stoffen en residuen kunnen we praten. Pyrotechniek eenvoudig als onschadelijk herinterpreteren, omdat het minder lawaai veroorzaakt, is mij te gemakkelijk.
Zelfs als de zomer niet zo droog is en het brandrisico lager, betekent dat niet dat er geen gevaren zijn. Volgens de Adviesdienst voor Ongevallenpreventie raken elk jaar ongeveer 230 werkenden gewond bij het omgaan met vuurwerk.
De ongevallenverzekeringsstatistieken registreren kinderen en andere personen zonder beroepsactiviteit niet. Vooral vaak lopen getroffenen brandwonden op aan handen en vingers, evenals gehoorschade. Ook dat hoort bij de zogenaamd onschadelijke traditie.
Traditie is geen vrijspraak
Vuurwerk hoort nu eenmaal bij 1 augustus, zo wordt gezegd. Voor mij is traditie een gemakkelijk argument. Een gewoonte krijgt niet automatisch waarde, alleen omdat we haar lang genoeg herhalen. Als vooral anderen de gevolgen dragen, mag ze ook weer verdwijnen.
De nationale feestdag verliest noch zijn betekenis, noch zijn vreugde, als er geen batterij in de tuin explodeert. Patriotisme laat zich niet in decibel meten. Kinderen kunnen zich verwonderen, zonder dat we dieren afschrikken, mensen belasten en schadelijke stoffen in de lucht blazen.
Vuurwerk geniet niet eens zoveel steun als het lawaai doet vermoeden. In een representatieve YouGov-enquête uit 2024 wees 60 procent van de ondervraagden privé vuurwerk op 1 augustus af.
Vuurwerkfans vormen dus niet de zwijgende meerderheid. Ze zijn slechts een luide minderheid.
Grote shows zijn het redelijke compromis
Ik wil vuurwerk niet zonder uitzondering uit elke hemel verbannen. Grote, professioneel georganiseerde shows mogen van mij blijven.
Ook zij zijn noch schoon, noch onschadelijk. Maar de organisatoren kondigen ze aan. Ze vinden plaats op een vaste locatie en gedurende een beperkte periode. Veel mensen delen een spektakel, in plaats van in elke tweede tuin een eigen lanceerplatform te bouwen.
De omgeving kan zich erop instellen. Autoriteiten kunnen voorwaarden stellen, en specialisten nemen het afsteken voor hun rekening.
Dat is geen perfect, maar een redelijk compromis. Het gaat mij niet om ecologische zuiverheid, maar om proportionaliteit. Een zeldzame, geplande gebeurtenis voor velen verschilt aanzienlijk van honderden ongecoördineerde privéshows voor een publiek dat niemand heeft gevraagd.
Ja, ik wil een verbod
De Bondsraad wijst het vuurwerkinitiatief onder andere af met het argument dat kantons en gemeenten vuurwerk nu al kunnen beperken. Voor mij bewijst het huidige lappendeken het tegendeel. De bescherming tegen privé knallen mag noch van het weer, noch van de postcode afhangen.
Op 29 november stemt Zwitserland over het volksinitiatief "Voor een beperking van vuurwerk". Het wil de verkoop en het gebruik van vuurwerk dat lawaai maakt verbieden. Voor evenementen van bovenregionaal belang zouden de kantons uitzonderingen kunnen toestaan. Stille varianten zoals Bengaalse lucifers of vulkanen worden door het initiatief van het verbod uitgesloten.
Ik zal "Ja" stemmen. Wat privé vuurwerk betreft, gaat het initiatief mij zelfs niet ver genoeg. Een vulkaan die stille schadelijke stoffen in de lucht blaast, overtuigt mij niet. Privé pyrotechniek mag helemaal verdwijnen. Grote shows kunnen blijven als zeldzame, planbare en toegestane uitzondering.
Zaterdag beleven we hiervoor een onvrijwillige generale repetitie. Zwitserland zal niet vergaan, alleen omdat niemand een paar honderd frank op de parkeerplaats de lucht in mag jagen. Misschien blijft de hemel iets donkerder. Daarvoor wordt de nacht rustiger.
Mocht je je hierdoor betutteld voelen, houd dan één ding in gedachten: niemand dwingt je om deel te nemen aan een vreemd spektakel. Je mag alleen geen spektakel voor alle anderen afdwingen.
Hoe ver moet een vuurwerkverbod gaan: alleen tegen luid vuurwerk, tegen alle privé pyrotechniek of helemaal niet? Schrijf het in de reacties.
Ik geniet van mijn vrijheid op de motor, wek mijn jachtinstincten op bij het vissen en laat mijn fantasie de vrije loop achter de camera. Ik krijg betaald om van 's nachts tot 's ochtends van alles en nog wat met speelgoed te doen.
Dit is een subjectieve mening van de redactie. Het weerspiegelt niet noodzakelijkerwijs het standpunt van het bedrijf.
Alles tonen
