Patrick Stewart is dood: een kapitein voor de eeuwigheid
Hij was Captain Picard, Professor X en een van de grootste Shakespeare-acteurs van zijn tijd. Nu is Patrick Stewart op 86-jarige leeftijd overleden. Een eerbetoon over menselijkheid, vergankelijkheid en wat er van een leven overblijft.
Een oude man zit voor zijn huis. Zijn haar is grijs geworden, zijn gezicht is getekend door rimpels. Hij heeft een lang leven achter zich, heeft liefgehad, een gezin gesticht, kinderen grootgebracht en vrienden verloren. Nu is hij zelf oud geworden, speelt op een fluit en denkt na. Maar op deze dag zal hij iets vernemen dat alles verandert. Iets dat zijn hele leven in een ander licht laat verschijnen.
Zijn naam is Kamin. Tenminste in deze wereld. Want eigenlijk is hij Jean-Luc Picard, kapitein van het ruimteschip Enterprise. En niets van wat hij de afgelopen decennia heeft meegemaakt, is zoals het lijkt.
Het verhaal komt uit «The Inner Light», een aflevering van het vijfde seizoen van «Star Trek: The Next Generation» uit 1992. Een buitenaardse sonde heeft Picard op de Enterprise bewusteloos gemaakt en het leven van een vreemde man laten ervaren. Pas als deze oud is geworden, onthult de sonde haar doel: Kamins thuiswereld was gedoemd te vergaan. De bewoners konden zichzelf niet redden. Dus stuurden ze hun herinneringen per sonde de ruimte in, in de hoop dat iemand ze op een dag zou vinden. Dat iemand zou vernemen wie ze waren, hoe ze leefden en van wie ze hielden. Maar vooral dat ze hebben bestaan.
Picard is die iemand. Als hij op de Enterprise weer bij bewustzijn komt, is er nauwelijks 25 minuten verstreken. Voor hem echter ligt een heel leven achter hem. Weemoedig herinnert hij zich een vrouw met wie hij nooit is getrouwd. Kinderen die nooit de zijne waren. En vrienden die hij nooit echt heeft ontmoet. Ze zijn allemaal al eeuwen dood. Nu is Picard de enige die hen nog in zich draagt, maar de sonde heeft haar doel bereikt:
Tenminste in zijn herinnering zullen deze mensen voortleven.
«The Inner Light» behoort niet alleen tot de meest ontroerende verhalen die «Star Trek» ooit heeft verteld. Het is ook de favoriete aflevering van Sir Patrick Stewart, de acteur die Picard decennialang vertolkte. Op 28 oktober 2026 stierf hij op 86-jarige leeftijd in zijn huis in Los Angeles. Ook hij laat een verhaal na over de vergankelijkheid van het leven.
De jongen uit Yorkshire
Volgens zijn familie leed Stewart de laatste tijd aan de ziekte van Alzheimer en Lewy-body-dementie, twee ernstige hersenziekten. Zijn vrouw Sunny Ozell was bij hem. De familie spreekt over muziek, gebeden, tranen en gelach die zijn laatste uren vergezelden.
Met hem verliest Hollywood een van zijn meest gerespecteerde acteurs. Voor miljoenen mensen was Stewart echter veel meer dan een vertrouwd gezicht op het scherm. Hij was de kapitein die liever onderhandelde dan schoot – in tegenstelling tot zijn voorganger Kirk. De professor die zelfs in zijn vijanden nog iets goeds probeerde te zien. Maar ook een man wiens stem autoriteit uitstraalde zonder ooit luid te hoeven worden.
Zijn weg daarnaartoe begon echter ver verwijderd van de glans en glamour van Hollywood.
Bron: Library Theatre Archive
Patrick Stewart werd op 13 juli 1940 geboren in Mirfield, een klein arbeidersstadje in het noorden van Engeland. Zijn moeder Gladys werkte in een textielfabriek, zijn vader Alfred diende in het Britse leger. Het gezin was arm. Er was geen warm water, en evenmin een toilet in huis. Boeken waren een luxe. Maar de armoede was niet het ergste in Patricks jeugd.
Zijn vader keerde getraumatiseerd terug uit de Tweede Wereldoorlog. Doordeweeks werkte hij, in de weekenden dronk hij. Dan sloeg hij zijn vrouw. Patrick en zijn broer Trevor probeerden steeds opnieuw hun moeder te beschermen. Soms wierpen ze zich tussen hun ouders. Soms konden ze alleen hulpeloos toekijken. De angst voor de volgende gewelduitbarsting werd een constante metgezel.
Patrick vond toevlucht in boeken en later in het theater. Op twaalfjarige leeftijd ontdekte hij dankzij een leraar Shakespeare. Plotseling opende zich een wereld waarin hij iemand anders kon zijn. Een koning. Een held. Een mens die voor een paar uur ontsnapte aan de verschrikkingen van zijn eigen huis.
Op 17-jarige leeftijd kreeg Stewart een beurs voor de Bristol Old Vic Theatre School. In 1966 sloot hij zich aan bij de gerenommeerde Royal Shakespeare Company. Hier perfectioneerde hij zijn vak, speelde Shakespeare en ontwikkelde die onmiskenbare stem die later zijn handelsmerk zou worden. Meer dan twintig jaar bleef hij echter vooral één ding: een gerespecteerd toneelacteur, ver verwijderd van de roem van een Hollywoodster.
Toen, in 1987, kwam er een aanbod uit Amerika. Een nieuwe sciencefictionserie. Een vervolg op «Star Trek». Stewart was 47 jaar oud – en zou plotseling kapitein van een ruimteschip worden.
Een kapitein die de wereld verandert
Uitgerekend «Star Trek»-bedenker Gene Roddenberry was aanvankelijk weinig enthousiast. Een kale, Britse acteur van middelbare leeftijd als opvolger van de legendarische kapitein James T. Kirk? Dat kwam nauwelijks overeen met zijn idee van een stralende ruimteheld. Maar Roddenberry liet zich overtuigen en Patrick Stewart kreeg de rol van Jean-Luc Picard.
Het zou zijn leven voor altijd veranderen.
Bron: Paramount / CBS Studios
Toen «Star Trek: The Next Generation» in september 1987 van start ging, ontmoette het publiek een ongebruikelijke kapitein. Picard is serieus, gecultiveerd en soms ronduit intimiderend. Hij reciteert Shakespeare, houdt van klassieke muziek en verkiest een goed boek boven een wild feest. Terwijl Kirk met charme, instinct en af en toe een vuistslag door het universum navigeerde, vertrouwt Picard op diplomatie, rede en de kracht van het betere argument.
Hoeveel van Patrick Stewart in dit personage zit, blijkt bijzonder indrukwekkend in de aflevering «The Measure of a Man». Daarin moet de androïde Data tegen zijn wil worden ontmanteld, zodat de Starfleet zijn technologie kan onderzoeken. Voor de verantwoordelijke wetenschapper is Data een machine waarover men mag beschikken. Picard daarentegen ziet een wezen dat mogelijk een eigen bewustzijn bezit. Wie heeft het recht om te beslissen wat een leven waard is?
Voor de rechtbank verdedigt Picard het recht van Data op zelfbeschikking. Daarbij houdt hij de Starfleet hun eigen idealen voor: «De Starfleet werd opgericht om nieuw leven te ontdekken. Nou, daar zit het. En het wacht.»
Zeven seizoenen lang vertolkte Stewart de kapitein van de Enterprise. Later volgden meerdere bioscoopfilms en vanaf 2020 de serie «Star Trek: Picard». Voor generaties fans werd hij een moreel voorbeeld. Een kapitein die laat zien dat leiderschap ook kan voortkomen uit mededogen, zelftwijfel en de bereidheid om de eigen overtuigingen in twijfel te trekken.
In het jaar 2000 kreeg Stewart een andere rol die hem bekend maakte bij een nieuwe generatie. Regisseur Bryan Singer castte hem als professor Charles Xavier in «X-Men», de eerste grote bioscoopverfilming van de beroemde Marvel-mutanten.
De parallellen met Picard zijn nauwelijks te missen. Opnieuw speelt Stewart een wijze leider die opkomt voor tolerantie, rede en een vreedzaam samenleven. Twee personages die voor miljoenen mensen morele voorbeelden werden. Maar terwijl Picard en Xavier altijd naar de juiste weg zoeken, heeft Stewart zelf achteraf niet op alle beslissingen van zijn leven een antwoord waar hij gelukkig mee is.
Het tweede leven van Patrick Stewart
Dat wordt bijzonder duidelijk in zijn relatie tot zijn eigen familie. Uitgerekend de «Star Trek»-aflevering «The Inner Light» bewaarde voor hem een kostbare herinnering: zijn eigen zoon Daniel speelde daarin de volwassen zoon van Kamin. Vader en zoon stonden samen voor de camera, in een verhaal over familie, herinneringen en de vergankelijkheid van het leven.
Bron: Paramount / CBS Studios
Een ervaring die voor Stewart bijzonder kostbaar was. Want ook buiten de camera's verliep zijn leven niet zonder breuken. In zijn in 2023 gepubliceerde memoires «Making It So» sprak hij openhartig over zijn fouten als echtgenoot en vader. Zijn carrière had vaak voorrang op het gezin, de relatie met zijn kinderen bleef moeilijk. Des te ontroerender was het voor Stewart om kapitein Picard voor één keer een leven te schenken dat de acteur zelf niet altijd was gelukt:
Eén waarin het gezin centraal stond.
Aan het einde van de aflevering haalt Picard die kleine fluit uit de mysterieuze sonde tevoorschijn, waarop hij tijdens zijn tweede leven heeft gespeeld. Voorzichtig haalt hij hem uit zijn doosje, bekijkt hem en zet hem aan zijn lippen. Dan begint hij te spelen. Een eenvoudige, bijna onopvallende melodie die hij 25 minuten daarvoor – of een heel leven, afhankelijk van hoe je het bekijkt – nog helemaal niet kende. Maar elke toon draagt de herinnering in zich aan mensen die allang niet meer bestaan.
Patrick Stewart is nu ook heengegaan. Ook hij laat verhalen na die ons nog lang zullen vergezellen. Herinneringen, lessen en wijsheden. We zullen hem weer kunnen zien wanneer de Enterprise naar nieuwe werelden vertrekt, professor Xavier zijn leerlingen moed inspreekt of een oude man op een verre planeet voor de laatste keer zijn fluit speelt.
Misschien is dat uiteindelijk alles wat we van een leven kunnen wensen. Dat er iemand is die zich herinnert. En dat onze melodie nog een tijdje doorspeelt.
Ik schrijf over technologie alsof het cinema is – en over films alsof ze echt zijn. Tussen bits en blockbusters zoek ik naar de verhalen die gevoelens oproepen, niet alleen klikken. En ja – soms luister ik naar filmmuziek harder dan goed voor me is.
Interessante feiten uit de wereld van producten, een kijkje achter de schermen van fabrikanten en portretten van interessante mensen.
Alles tonen
