"Godzilla Minus Zero": Nog steeds een klasse apart, maar...
Takashi Yamazaki ontketent opnieuw een apocalyps die onder de huid kruipt. Want "Godzilla Minus Zero" is meeslepend, angstaanjagend en visueel uitmuntend. Toch mist de film iets wat zijn voorganger drie jaar geleden nog wel had.
Geen zorgen: de volgende filmrecensie bevat geen spoilers. Ik verklap je niet meer dan wat al bekend is en in de trailers te zien is. «Godzilla Minus Zero» draait vanaf 5 november in de bioscoop.
Negen jaar. Slechts zo lang waren de atoombomaanvallen op Hiroshima en Nagasaki geleden toen in 1954 voor het eerst een gigantisch monster over het Japanse witte doek stapte. De bommen hadden honderdduizenden mensen het leven gekost, hele stadswijken weggevaagd en talloze overlevenden voor het leven getekend. Japan probeerde nog steeds de wonden van de Tweede Wereldoorlog te helen. Maar de angst voor de volgende nucleaire catastrofe bleef.
Toen kwam Godzilla. Een door atoomproeven gewekt oermonster dat Tokio in as legde en wiens radioactieve vernietigingskracht herinneringen aan Hiroshima en Nagasaki opriep. Voor het Japanse publiek van destijds moet de gruwel angstaanjagend vertrouwd zijn geweest. Uiteindelijk gaf Godzilla de angsten van een hele natie een gestalte: reusachtig, onstuitbaar en zelfs met de modernste wapens nauwelijks te bedwingen.
Een wandelende apocalyps.
In de loop der decennia verloor Godzilla echter veel van zijn oorspronkelijke verschrikking. De wandelende apocalyps werd steeds meer een beschermer van de mensheid die vocht met andere reuzenmonsters. Hollywood maakte er zelfs een heel Monsterverse van, dat op zijn laatst met «Godzilla vs. Kong» meer deed denken aan het Marvel Cinematic Universe dan aan de Japanse klassieker uit 1954.
Regisseur, auteur en VFX-chef Takashi Yamazaki keerde in 2023 met «Godzilla Minus One» terug naar de oorsprong. Hij verplaatste het verhaal naar het Japan van de directe naoorlogse periode en liet Godzilla opnieuw als een onstuitbare natuurkracht over het land neerdalen. Wanneer bijvoorbeeld zijn rugplaten blauw oplichtten, volgde geen coole laserstraal, maar een explosie van nucleaire omvang. Met drukgolf, paddenstoelwolk en beelden die direct deden denken aan Hiroshima en Nagasaki.
Dat greep me destijds aan. En nog steeds. Zeker omdat Yamazaki de catastrofe nauw verbond met het verhaal van een voormalige kamikazepiloot die bijna bezweek onder zijn overlevingsschuld. Zo werd «Minus One» niet alleen een van de beste films van 2023, maar ook een aangrijpend verhaal over schuld, verlies en de vraag hoe je na zo'n catastrofe überhaupt verder kunt leven.
Drie jaar later is Yamazaki terug. Met meer budget, meer effecten en een voorganger die de lat ongelooflijk hoog heeft gelegd.
De mensen maken het verschil
Twee jaar zijn verstreken sinds Godzillas verwoestende aanval in «Minus One». Japan schrijft het jaar 1949 en probeert nog steeds uit de puinhopen op te staan. Eigenlijk keert er langzaam zoiets als normaliteit terug. Ook in het leven van Koichi Shikishima (Ryunosuke Kamiki), die zijn schuldgevoelens grotendeels heeft overwonnen en samen met Noriko (Minami Hamabe) en zijn dochter Akiko eindelijk een toekomst wil opbouwen.
Natuurlijk blijft deze vrede niet lang ongestoord. Nieuwe aanwijzingen voor een monsterlijke dreiging doen het verleden herleven. Wat moeizaam is opgebouwd, dreigt opnieuw vernietigd te worden.
Als ik iets bijzonder waardeer aan Yamazakis beide Godzilla-films, dan is het dat hij altijd de tijd neemt voor zijn menselijke personages. Want Yamazaki begrijpt iets wat Hollywoods Monsterverse door de jaren heen steeds meer is vergeten: mensen zijn bij hem geen lastige figuranten die tussen twee monstergevechten door het verhaal moeten voortstuwen. Zij zijn het emotionele ankerpunt van zijn films.
Daar komt de manier bij waarop Yamazaki de vernietiging in scène zet. Wanneer Godzilla over Japan neerdalt, doet dat me minder denken aan een monsterfilm dan aan beelden uit een oorlogsgebied. Bijvoorbeeld wanneer een moeder met haar huilende kind in haar armen wanhopig voor haar leven rent, voordat beiden onder instortende puinhopen worden verpletterd. Dan vergaat me elke verbazing over het spektakel. Wat ik zie, herinnert me veel te veel aan de verschrikkingen van echte humanitaire rampen.
Juist deze ernst maakt Godzilla bij Yamazaki zo angstaanjagend. Hij werkt als een onstuitbare natuurkracht wiens vernietigingskracht nog lang na de eigenlijke aanval zijn sporen achterlaat.
In de schaduw van zijn voorganger
Maar hoe indrukwekkend en angstaanjagend Yamazaki Godzilla ook dit keer in scène zet – en dat doet hij echt – zo enthousiast als drie jaar geleden ben ik over «Minus Zero» toch niet meer. Dat ligt nota bene aan het menselijke verhaal dat ik net nog zo prees. Want hoe langer de film duurt, hoe sterker het gevoel me bekruipt dat ik iets zie wat ik in vergelijkbare vorm al ken.
Dat blijkt vooral uit Koichi Shikishima.
Laten we ons herinneren: in «Minus One» werd de voormalige kamikazepiloot verteerd door de schuld dat hij de oorlog had overleefd. Zijn ontmoeting met Godzilla dwong hem om letterlijk het verleden onder ogen te zien dat in een monster was veranderd en waarvoor hij op de vlucht was. Uiteindelijk vond hij echter een manier om met zijn schuldgevoelens te leven. Een enorm sterke karakterboog, waarvan de emotionele kracht ook voortkwam uit hoe nauw Koichi's persoonlijke geschiedenis verweven was met het existentiële, collectieve trauma van Japan.
In «Minus Zero» daarentegen is Koichi inmiddels een stabiel mens. Hij heeft zijn innerlijke vrede grotendeels gevonden en wil zijn dochter een toekomst bieden waarin ze niet meer bang hoeft te zijn. Dat is een begrijpelijke wens. Alleen is het verhaal van een vader die zijn gezin wil beschermen tegen een overmachtige dreiging ook wezenlijk trivialer.
Natuurlijk probeert Yamazaki het oorlogstrauma vanuit andere perspectieven te belichten. Nieuwe personages brengen nieuwe lotgevallen met zich mee, oude wonden worden weer opengereten. Dat werkt voor een groot deel goed. Toch heb ik steeds weer het gevoel dat «Minus Zero» zich op al bekend emotioneel terrein begeeft. De conflicten lijken op elkaar, de thema's herhalen zich. Wat me in 2023 nog volledig onvoorbereid trof, heeft dit keer iets van een déjà-vu.
Dat maakt de film geenszins saai. Juist in het begin werkt hij voor mij uitstekend. Pas later begint het verhaal wat te slepen. Ook omdat de emotionele conflicten voor mijn smaak te weinig nieuws bieden om de spanning gedurende de gehele speelduur vast te houden. Zeker omdat Yamazaki zijn monsters nog steeds verbazingwekkend spaarzaam inzet. Een terughoudendheid die ik in principe waardeer. Het vereist echter ook een verhaal dat het publiek tot het einde boeit.
Misschien ben ik wat streng. Uiteindelijk doet «Minus Zero» veel dingen goed die ik aan zijn voorganger zozeer waardeerde. Maar precies daarin ligt voor mij ook zijn grootste probleem: «Minus One» heeft een zeer vergelijkbaar verhaal al verteld, en dat met een emotionele impact die zijn vervolg ondanks alle kwaliteiten niet meer helemaal bereikt. Zo mist de film iets wat zijn voorganger drie jaar geleden nog wel had: innovatie.
Conclusie
In de schaduw van een meesterwerk
Ik schrijf over technologie alsof het cinema is – en over films alsof ze echt zijn. Tussen bits en blockbusters zoek ik naar de verhalen die gevoelens oproepen, niet alleen klikken. En ja – soms luister ik naar filmmuziek harder dan goed voor me is.
Welke films, series, boeken, spellen of bordspellen zijn echt goed? Aanbevelingen uit eigen ervaring.
Alles tonen
