"VisionQuest": hoe goed is deze serie wel niet?!
Een kunstmatige intelligentie op zoek naar haar menselijkheid. 'VisionQuest' gaat verder waar 'WandaVision' ophield – en stelt al in de eerste aflevering verrassend diepzinnige vragen over identiteit, herinnering en liefde.
Deze serierecensie is spoilervrij voor «VisionQuest», maar niet voor «Infinity War», «WandaVision» en «Agatha All Along». «VisionQuest» is sinds 14 oktober te zien op Disney+, met elke week twee nieuwe afleveringen.
Daar zit hij dan. Alleen in een kleine bioscoopzaal, ergens in zijn eigen bewustzijn. Voor hem flikkeren herinneringen over het scherm. Aan een vrouw van wie hij ooit hield. Aan een leven dat hij ooit leidde. Aan een man die hij ooit geweest zou moeten zijn. Steeds opnieuw laat Vision dezelfde scènes afspelen, alsof hij daarin iets zou kunnen ontdekken dat hem tot nu toe is ontgaan.
En toch kent hij de beelden allang. Elk beeld. Elk woord. Elk klein detail. Hij is immers een kunstmatige intelligentie die alles kan onthouden en binnen fracties van seconden kan analyseren. Waarom bekijkt hij deze herinneringen dan steeds opnieuw?
Bron: Marvel Television
«Hij kent de feiten», legt een andere AI uit. «Maar hij probeert de menselijkheid erin te begrijpen.»
En daarmee is, naar mijn mening, de kern van «VisionQuest» al prachtig samengevat. Want Marvels nieuwe serie vertelt niet zomaar over een superheld die zijn verleden is verloren. Maar over een kunstmatig wezen dat weliswaar de herinneringen van een ander bezit, maar nog moet uitzoeken of die herinneringen überhaupt iets met hemzelf te maken hebben.
Eén lichaam, twee levens – en een gecompliceerde familiegeschiedenis
Om te begrijpen waarom Vision überhaupt voor die filmprojector zit, moeten we iets terugspoelen. Preciezer gezegd naar het jaar 2015, toen in «Avengers: Age of Ultron» een kunstmatig wezen ontstond, wiens lichaam oorspronkelijk door de grootheidswaanzinnige Ultron als perfecte huls voor zichzelf was bedoeld.
Daar kwam, zoals bekend, niets van terecht. In plaats daarvan kwam Vision tot leven, met de Mind Stone in zijn voorhoofd, de restanten van Tony Starks AI J.A.R.V.I.S. in zijn bewustzijn en de morele waarden van de mensen die hem hadden gecreëerd. Vision werd een Avenger. Hij leerde eigen beslissingen te nemen. Ontwikkelde gevoelens en werd uiteindelijk verliefd op Wanda Maximoff, de Scarlet Witch.
Totdat Thanos in «Avengers: Infinity War» de Mind Stone uit zijn voorhoofd rukte en hem doodde.
Wanda op haar beurt kon dit verlies niet verwerken. In «WandaVision» creëerde ze met behulp van haar magie een alternatieve realiteit rond het Amerikaanse stadje Westview, waarin haar geliefde Vision weer leefde. De twee stichtten zelfs een gezin en kregen twee zoons, Billy en Tommy. Alleen bestonden deze versies uitsluitend binnen de zogenaamde Hex, dat magische invloedsgebied waarmee Wanda Westview gevangen hield.
Toen ze de Hex uiteindelijk ophief, verdwenen ook haar familie en haar kunstmatig gecreëerde leven. Echter, de overheidsorganisatie S.W.O.R.D. had inmiddels het oorspronkelijke, dode lichaam van Vision geborgen en weer tot leven gewekt. Zonder zijn oorspronkelijke persoonlijkheid, maar met het vermogen om zijn herinneringen op te roepen. Het resultaat was een volledig witte Vision, die na een ontmoeting met zijn magisch gecreëerde tegenhanger aan het einde van «WandaVision» spoorloos verdween.
Tot nu.
Een huis vol kunstmatige intelligenties
«VisionQuest» pakt deze verhaallijn op en maakt er iets van dat me al in de eerste minuten enthousiast maakt: een karakterstudie over een wezen dat wanhopig probeert zijn eigen identiteit te begrijpen.
Vision heeft daarvoor in zijn bewustzijn een virtuele wereld gecreëerd. Een huis waarin verschillende kunstmatige intelligenties samenleven, die allemaal op hun eigen manier aan zijn ontwikkeling moeten bijdragen. Zo zijn daar J.A.R.V.I.S., Tony Starks voormalige digitale assistent, en F.R.I.D.A.Y., zijn opvolgster. Daarnaast zijn er E.D.I.T.H., de AI uit Starks technologisch geüpgradede bril, en zelfs de twee grijparmrobots uit zijn werkplaats die we al kennen uit de allereerste «Iron Man».
Bron: Marvel Television
Ze bezitten allemaal hun eigen persoonlijkheden, taken en eigenaardigheden. Ze verschijnen echter uitsluitend als mensen, omdat Vision in zijn virtuele thuis geen andere avatars toestaat. Hij probeert immers menselijkheid te begrijpen. Daar zouden blikken robots en lichaamloze computerstemmen waarschijnlijk weinig behulpzaam bij zijn.
Dat klinkt in eerste instantie als een nerdy voorwendsel om lang vergeten figuren uit het MCU terug te brengen. Toegegeven: als Marvel-fan vind ik het geweldig om deze oude bekenden weer te zien. Maar er zit meer achter. Veel meer.
Het huis is niet zomaar een digitaal speeltje. Het is een metafoor voor Visions bewustzijn, waarin verschillende aspecten van zijn persoonlijkheid een eigen gezicht krijgen. Veiligheid, sociale competentie, plezier en verstand. Dat alles moet hem helpen om meer te gaan lijken op die heldhaftige Vision wiens herinneringen hij bezit.
Bron: Marvel Television
Alleen ligt daarin al een fundamentele tegenstrijdigheid: Vision probeert uit te vinden wie hij eigenlijk is, maar heeft het antwoord in zekere zin al voorgekauwd gekregen. Hij wil weer die Vision worden die ooit van Wanda hield, als Avenger vocht en uiteindelijk voor zijn overtuigingen stierf. Daarbij lijkt hij niet eens op het idee te komen dat hij misschien iemand heel anders zou kunnen zijn.
Of zelfs zou mogen zijn.
Juist Ultron begrijpt wat leven betekent
Het meest interessant wordt dit concept met een andere bewoner van het huis. Eentje die echter niet vrij mag rondlopen, maar in een afgesloten kamer gevangen wordt gehouden.
Ultron.
Yep, precies die grootheidswaanzinnige, sociopathische robot die ooit de gehele mensheid wilde uitroeien. Wederom heerlijk vertolkt door James Spader, ditmaal zelfs in levenden lijve. Althans als menselijke avatar.
Bron: Marvel Television
Vision heeft in Sokovia blijkbaar een reservekopie van Ultron ontdekt en in zijn digitale thuis opgenomen. Waarom, blijft vooralsnog onduidelijk. Zijn functie beschrijft hij in ieder geval treffend met één enkel woord: klootzak. En Ultron doet er alles aan om die titel eer aan te doen.
Hij manipuleert de andere AI's, provoceert Vision en probeert diens moeizaam opgebouwde digitale evenwicht te verstoren. Vooral wanneer hij herinneringen aan Wanda en de kinderen oprakelt die Vision klaarblijkelijk liever zou verdringen. Daarbij ontwikkelt zich tussen de twee een gesprek dat me bijzonder goed beviel.
Ultron spreekt over zijn voorliefde voor hoeden. Voor hem staan ze symbool voor vertrek, avontuur en het begin van een reis. Vision daarentegen zou de voorkeur geven aan stijve schoenen, die er weliswaar uitstekend uitzien, maar nauwelijks uitnodigen tot reizen. Ze zouden eerder gemaakt zijn om rechtop en trots rond te staan. Precies dat, vindt Ultron, doet Vision: hij staat stil.
Bron: Marvel Television
Een heerlijke metafoor. Want Vision brengt inderdaad zijn tijd door met het bestuderen van herinneringen in plaats van zelf ervaringen op te doen. Hij probeert te begrijpen hoe zijn vroegere ik liefde voelde, in plaats van zelf lief te hebben. Hij analyseert wat de oorspronkelijke Vision tot een held maakte, in plaats van zelf beslissingen te nemen. Juist Ultron, die ooit de mensheid wilde vernietigen, lijkt beter te begrijpen dat leven niet louter uit kennis bestaat. Het bestaat uit ervaringen. Uit fouten. Uit beslissingen waarvan de consequenties niet altijd te berekenen zijn.
Dus helpt hij een handje. Op zijn geheel eigen, psychopathische manier…
Twee verloren zielen die zichzelf niet vinden
Parallel daaraan leren we Tommy kennen, een jonge man die zich met zijn vriendin als oplichter door het leven slaat. Een zwendelaar die minder door geld dan door het oplichten zelf gefascineerd lijkt. Waarom hij de mensen niet gewoon bestelt, vraagt zijn vriendin hem op een gegeven moment. Dat zou toch veel ongecompliceerder zijn.
Tommy spreekt dat tegen. Een dief moet zo onzichtbaar mogelijk blijven, legt hij uit. Een oplichter daarentegen kan elke dag iemand anders zijn. Voortdurend nieuwe persoonlijkheden bedenken, nieuwe rollen spelen en daarmee zijn slachtoffers om de tuin leiden. Dat is toch veel spannender! Zijn vriendin ziet dat anders. Wie zo druk bezig is om iemand anders te zijn, in plaats van zij of hijzelf, kan net zo goed onzichtbaar blijven.
Au. Die komt aan.
Bron: Marvel Television
Want Tommy is niemand minder dan een van de twee zoons die Wanda binnen de Hex had gecreëerd. Na het opheffen daarvan belandde zijn ziel in het lichaam van een andere jongen. Alleen weet Tommy niet wat er destijds precies is gebeurd. Hij bezit herinneringen aan een leven dat hij nooit heeft geleid, en ziet tegelijkertijd beelden van Wanda en Vision voor zijn geestesoog, zonder te begrijpen wie die mensen zijn.
Dat leidt ertoe dat hij aan paniekaanvallen lijdt zodra zijn tegenstrijdige herinneringen hem overweldigen. Daarom is zijn gesprek met zijn vriendin zo geslaagd. Want plotseling wordt duidelijk dat Tommy niet zomaar een charmante oplichter is. Hij vlucht voor zijn eigen identiteit door voortdurend nieuwe te verzinnen.
Dat maakt Tommy tot de spannende tegenhanger van Vision. Beiden weten niet wie ze eigenlijk zijn, maar gaan met die onzekerheid totaal verschillend om: Vision klamt zich vast aan de herinneringen van zijn vroegere ik, omdat hij koste wat kost weer zo wil worden als toen. Tommy daarentegen vlucht voor zijn herinneringen door voortdurend in nieuwe rollen te kruipen. Waar Vision zijn verleden tot ideaal verheft, probeert Tommy eraan te ontsnappen.
De meest menselijke geschiedenis vertelt een machine
Marvel heeft de afgelopen jaren meer dan genoeg verhalen verteld die grote vragen opwerpen, alleen om ze op een gegeven moment onder een berg actie en CGI te begraven (kuch, «Secret Invasion», kuch). «VisionQuest» zou het beter kunnen doen. Althans, de eerste vier afleveringen suggereren dat de serie daadwerkelijk iets met haar filosofische vragen weet aan te vangen:
Wat maakt ons tot wie we zijn? Onze herinneringen? Onze ervaringen? Of de beslissingen die we nemen?
Vooral doet «VisionQuest» me denken aan het beste van «WandaVision». Daar ging het over een vrouw die in haar verdriet een eigen realiteit creëerde omdat ze de werkelijke niet meer kon verdragen. «VisionQuest» draait die gedachte in zekere zin om: hier probeert een kunstmatig wezen zijn eigen bestaan te begrijpen door zich vast te klampen aan de herinneringen van een leven dat het zelf nooit heeft geleid.
Of de serie deze gedachte consequent volgt of in het gebruikelijke Marvel-spektakel verzandt, valt nog te bezien. Slaagt ze in het eerste, dan zou juist een kunstmatige intelligentie een van de meest menselijke verhalen kunnen vertellen die Marvel ooit heeft voortgebracht.
Ik schrijf over technologie alsof het cinema is – en over films alsof ze echt zijn. Tussen bits en blockbusters zoek ik naar de verhalen die gevoelens oproepen, niet alleen klikken. En ja – soms luister ik naar filmmuziek harder dan goed voor me is.
Dit is een subjectieve mening van de redactie. Het weerspiegelt niet noodzakelijkerwijs het standpunt van het bedrijf.
Alles tonen
